verson 0.1 | 2009 | Seljord Kommune | Prosjekt 'Seljord og sogene' | .




Soger:
Sterke-Nils (f. 1722- d. 1800)
Forteljingane om Sterke-Nils knyter seg til at dette var ein kar som var ualminneleg sterk. Det gjekk gjetord om alle hans kartak og prestasjonar. Men soga teiknar også biletet av ein hjartevarm, snill og handing kar. Sterke-Nils stoga står idag på Dyrskuplassen. Her vert det kvart år framført spelstykke og små dramatiseringar som teiknar tidsbilete og hendingar frå livet til sterke-Nils.
Kivlemøyane
Segna om Kivlemøyane har blitt knytt til Nystaulsteinen der Kivlekyrkja skal ha stått, til mose og fargar i bratte fjellveggen ovanom grenda og til to store og ein mindre stein som har vore synlege i Kalvejuvet rett nedom Såvestaul. Desse steinane er skipla av ras i dei seinare år.
Segni om Gonil Dale
Gagnås er fjellpartiet mellom Trollebotnen og Seljordsvatnet. Tradisjonen vil ha det til at det ligg ein tussegard inni dette fjellet. Det er opningar i fjellveggen frå Garviksida og ved Gjeldstad. Syster av Hølje Dale i Trollebotnen, Gonill, blei kvervd inn i fjellet til tussegarden og vart verande der alle sine dagar. Hølje vitja henne ein gong, og denne hendinga har Hølje Gonge skrive eit dikt om i år 1860. I nyare tid har Halvor J. Sandsdalen skrive eit dikt om Gonill Dale som fekk lov å stige ut på Gagnås kvar joleftan og huge utover Trollebotnen. Diktet heiter; ”Etter eit menneske”. Mattis Haugerud har laga ein hardingfeleslått på temaet. Den heiter: "Gonill Dale".
- Kjelde: Turkart for Seljord. revidert 2009
Hølje Gonge (f.1819 - d.1889)
Hølje Gonge budde på plassen Gonge på Seljordshei. Han var lam og levde llivet sitt bunden til kubbestolen. Likevel var han kunnskapsrik og handig, heldt aviser og var den i lokalmiljøet folk kom til for å spørje nytt frå verdi omkring. Han vann pris for god treskjering på verdsutstillinga i London i 18.. Gongestogo står idag på Dyrskuplassen. Her vert soga om Hølje formidla kvart år gjennom forteljingar om livet hans og huset vert nytta til utstillingar av handverktradisjonar
Sjøormhistoriar:
To menn i båt ved Ulvenes
Forteljing frå ca. 1910:
-Halvor Lauvstad fortel at han og Halvor Brauti heldt seg på Ulvenes. Ein kveld reiste dei på vatnet for å fiske, og dei vart då vare, om lag 100 meter frå land eit hovud om lag ein fot over vatnet. Det var ikkje fullt så stort som eit hornlaust kuhovud, og det var brunsvart på let. Karane hadde kleine årir og klein båt, og dyret kom så fort mot dei at det stod bårur etter det. Og karane vart ikkje så lite fælne. Under vasskorpa og fram kring pråmen kom ein stor sikestim, så vatnet var kvitt. Det såg ut som om dyret dreiv fisken fyre seg. Men om litt dukka det og vart borte. Klokka var 10 om kvelden, men klårt og ljost.
Oslofolk i bil ved Lauvnes
I 1974 kåserte eg (Halvor J. Sandsdalen) om Seljord for nokre Oslo-folk som budde på Nutheim. Eg kom då til å seie at Seljord hadde Ingerid Sletten, endå ingen kunne påvise garden Sletten i kommunen. Og me hadde sjøormen som ingen kunne syne eit bilde av. Då spratt det opp ein mann og sa at det var det same kva eg trudde, men han og kona hadde site i bilen ute ved Lauvnes ein dag året før og då såg dei eit stort ormeliknande dyr som sumde med god fart opp mot Vallaråi.
I båt ved Lauvnes, på austsida av vatnet
Bjarne Haugstøl, busett på Sinnesodden med fin utsikt over Seljordsvatnet, er mellom dei heldige som har sett ormen på tolegt nært hald. Det var i juli 1986 at han tok pråmen med påhengsmotor for å prøve fiskelykka med sluk. Men vel han hadde kome utpå fjorden vart det heilt stilt. Han sette då kursen mot Lauvnes, på austsida av vatnet. Då han nærma seg land kom det tri store buktingar tilsyne. Dei hadde god fart, ja, såg mest ut som om dei jaga ein fiskestim føre seg, føre dei med eit vart borte som dei hadde sokke til botnar. Bjarne var så overtydd om at det var ormen han hadde sett. Han reiste beine vegen til forretninga til Haugsvold og kjøpte seg eit godt fotografi-apparat. Og når det er sjøormver, varmt eller stille har han vore på utkikk etter ormen. Eit godt nærbilde er verd minst kr. femti tusen. Bjarne fortel og at han same sommaren hadde snakka med ein mann frå Skien. Han hadde då sagt at han hadde site ved ei stor bjørk på husmannsplassen Svarvaren nokre dagar kvar sommar i dei siste ni åra. Første året hadde han sett tre store buktningar uti fjorden. Nokre år etter såg han ein mindre orm, og deretter ein stor orm att. Då Bjarne snakka med han håpa han på eit nytt møte med det løyndomsfulle dyret utom Svarvarstrondi.
Mellom Bjørgesanden og Sinnesodden
-Det er ikke bare en, men flere sjøormer i Seljordsvannet, sier journalist Øystein Molstad-Andresen i ei samtale med Jac. Gundersen i Varden 19/6-1977.



Nor-Rec 2009