verson 0.1 | 2009 | Seljord Kommune | Prosjekt 'Seljord og sogene' | .




Soger:
Sterke-Nils (f. 1722- d. 1800)
Forteljingane om Sterke-Nils knyter seg til at dette var ein kar som var ualminneleg sterk. Det gjekk gjetord om alle hans kartak og prestasjonar. Men soga teiknar også biletet av ein hjartevarm, snill og handing kar. Sterke-Nils stoga står idag på Dyrskuplassen. Her vert det kvart år framført spelstykke og små dramatiseringar som teiknar tidsbilete og hendingar frå livet til sterke-Nils.
Gygrene og Sybylla
Flatdal er vakta av segnfigurar kring det heile, og me finn påfallande mange kvinner og gygrer mellom dei. Tårån i Trøppin er namnet på ei gyger som held til i Skorvefjellet. Ho har to systrer; Glima i Rupedalar på Mælefjell og Ljose-Signe i Bindingsnuten. Om desse gygrene har Sigurd Nes skrive eit dikt der trollkvinnene blæs i lur til kvarandre frå fjell til fjell over Flatdalsdalen. Svigersonen, Torkjel Haugerud, har laga tri komposisjonar for hardingfele med same namn som gygrene. Frå Flatdalsdalen kan ein sjå 7-8 trappetrin høgt oppe i Skorvefjellet som Tårån har grave ut med bare neglene. Det fortel litt om storleiken på trolla og folkefantasien. Trappetrinna har ei høgd på 15-20 meter.
Så har me Sybylla, den tidlause spådomskvinna. Litt sør for Gyvretrappin i Skorve heng Spådomsnuten som eit trugsmål. Sybylla skal ha sagt at når Spådomsnuten dett, skal flodbølgja bli så høg at pråmane kan bindast i dørklinkene på Åse-gardane. Dette skal hende mot slutten av tida og når det har blitt by mellom Vallaråi og Sjerveåi. Sikkert er det at Spådomskløvet har blitt ein god del større dei siste åra.
- Kjelde: Sigurd Telnes
Segni om Gonil Dale
Gagnås er fjellpartiet mellom Trollebotnen og Seljordsvatnet. Tradisjonen vil ha det til at det ligg ein tussegard inni dette fjellet. Det er opningar i fjellveggen frå Garviksida og ved Gjeldstad. Syster av Hølje Dale i Trollebotnen, Gonill, blei kvervd inn i fjellet til tussegarden og vart verande der alle sine dagar. Hølje vitja henne ein gong, og denne hendinga har Hølje Gonge skrive eit dikt om i år 1860. I nyare tid har Halvor J. Sandsdalen skrive eit dikt om Gonill Dale som fekk lov å stige ut på Gagnås kvar joleftan og huge utover Trollebotnen. Diktet heiter; ”Etter eit menneske”. Mattis Haugerud har laga ein hardingfeleslått på temaet. Den heiter: "Gonill Dale".
- Kjelde: Turkart for Seljord. revidert 2009
Ståle Åsheim
Segni om Ståle Åsheim som vart lyst fredlaus og held seg gøymd i loftet på garden Åsheim.
Sjøormhistoriar:
Observasjon ved Sjøormporten
1. juli 1995 kom Kari Aakre og sambuaren køyrande frå Bø langs riksvegen. Bak sat ungane, Tonje (16) og Kim (8). Ute i vatnet såg dei tre merkelege dyr som sumde med stor fart så skumsprøyten sto.
Ein mann vassa over elvi ved Lakshøl
I boka Sillejords Prstegield av Hans Hans Jacob Wille 1786, s.84 står denne forteljinga:
Under beskrivelsen av stadens krypdyr står det: -Den anden kaldes Vas-Ormen, skal være meget rar, men derhos den forgiftigste av alle. Den gaaer under Vandet, som en Aal, og for endeel Aar siden hug den en Mand i sin store Taae, medens han barbenet vadede over Laxhøl Elven. Da Manden kom til Lands, var han vittig nok til at afhugge Taaen med sin Øxe, hvilken efter et Qvarteers Forløb blev saa stor, som en fuldkommen Agurke, og Manden begik sig. Hvad Slags de ere, kan jeg ikke bestemme, da jeg ikke har været saa lykkelig, at komme over dem.
Frå Almankåsbakken
Arne Øygarden, Seljord, fortel at han alltid hadde hatt litt moro med folk som sa dei hadde sett sjøormen, men sist i juli 1976 har eg fått eit anna syn på det, seier han. Han kom køyrande i bil på vestsida av Seljordsvatnet, eller Mosasida, som er det vanlege namnet for folk som er kjent i bygda. Han hadde nærpå kome ned Almankåsbakken og hadde fint utsyn over vatnet då han vart vare ei veldig plasking omlag 20 meter utfor stranda. Han stopp bilen og såg då svarte buktningar i ei lengd av omlag 15 meter, seier han. Det var tydeleg eit slags ormeliknande dyr, svart mot ryggene og ljosare mot undersida, det såg ut for at huda var glinsande, men det kom kanskje av vatnet. Det gjekk kring to minuttar så skaut ormen, eller kva det nå var, i stor fart på skrå ut mot Sinnesodden. Der låg ein stor flokk med ender på vatnet, men då ormen nærma seg så bølgjande fossa kring han, letta heile andeflokken og flaug over mot Bjørgeøyane. -Det var ei merkeleg oppleving, seier Arne Øygarden.
Sommarnatt ved Svarvaren
Lavrants Rui fødd 1875 var bonde, lærar og idrettsmann. I 1906 tok han kongepokalen i skyting. Ei sommarnatt sama året gjekk han Seljordstrondi, og då han på morgonsida for framom Svarvaren såg han ormen like ved land i Sivbukta. Han var om lag fem meter lang og svartbrun. -Ha eg hatt børsa skulle eg ha skote han! Men heldigvis, Lavrants hadde ikkje børse. Han tok det med ro til ormen glei utatt i djupet.



Nor-Rec 2009